Historia gminy

 

Osadnictwo na terenie gminy rozwinęło się bardzo wcześnie i na stosunkowo dużą skalę. Już w XIII wieku wykształciła się istniejąca do dzisiaj część sieci osadniczej gminy.


I tak wg źródeł historycznych z tego okresu istniały już wówczas wsie: Chocianowice 1213 r. Laskowice 1239 r. Lasowice Małe 1292 r. Lasowice Wielkie 1292 r. Chudoba 1297 r. W XIV-XV wieku osadnictwo w gminie utrwala się poprzez lokowanie następujących wsi: Tuły 1300 r. Wędrynia 1300 r. Ciarka 1416 r. Gronowice 1416 r Jasienie 1424 r. Powstałe tu wsie miały charakter rolniczy oraz wykorzystujący zasoby leśne. Stanowiły głównie własność prywatną możnowładców, toteż sytuowane w nich były majątki ziemskie lub ich zabudowa gospodarcza.

XVIII-XIX wiek, to okres ostatecznego wy kształtowani a się dzisiejszej sieci osadniczej gminy: Trzebiszyn 1743 r. Oś 1774 r. Szumirad 1783 r. Układ osadniczy tworzy 13 jednostek wiejskich w skład których wchodzi 13 przysiółków i 6 osad. Na zabudowę poszczególnych wsi w przeważającej części składają się zagrody będące składnikiem średnich i małych indywidualnych gospodarstw rolnych.

Uzupełnieniem zabudowy zagrodowej jest zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Przeważającym typem genetycznym wsi są ulicówki (Chocia-nowice, Laskowice, Lasowice Wielkie, Lasowice Małe, Ciarka, Oś). Zdecydowana większość wsi posiada zmodyfikowany typ zabudowy - mniej lub bardziej regularny, zlokalizowany wzdłuż jednej bądź kilku ulic. Na szczególną uwagę zasługuje Kolonia Czerwona z klasycznie zachowanym układem okolnicy. W dolinach rzecznych Bogacicy i Budkowiczanki powstały łańcuchówki: Chudoba, Wędrynia i Gronowice. Trzebiszyn stanowi przykład wielodrożnicy, a Tuły wsi folwarcznej.

 

Obszar gminy Lasowice Wielkie przez wieki związany był z Olesnem, tak więc wszelkie zmiany w historii tego miasta wpływały na rozwój i dobrobyt okolicznych miejscowości. Z dokumentów archiwalnych wiadomo iż w XIII w. pojawiły się pierwsze wzmianki o Lasowicach. W XIII-XIV w. lokalizacja miast i wsi na ziemi oleśnieńskiej opierała się głównie na prawie niemieckim.


W XIV w. ziemie te wchodziły w skład książęcego dominium oleskiego. W dokumentach znajdujemy nazwy: Lasowic, Laskowic, Wędrym, Chocianowic. Zaznaczyć trzeba, iż mieszkała tu w przeważającej większości ludność polska, niemiecka osiedlała się w miastach. Mieszkańcy zajmowali się przeważnie hodowlą, myślistwem i rybołówstwem. Przyjąć można iż w okresie tym nie był to biedny region gdyż przez Olesno przebiegał "stary"" szlak bursztynowy poprzez Bramę Morawską nad Bałtyk oraz tzw. "droga królewska" z Wrocławia przez poprzez Wołczyn, Kluczbork, Olesno i dalej do Krakowa.

Ziemie te do 1294 r. należały do książąt wrocławskich, później do książąt opolskich. W 1327 r. książę Bolko II przyjął zwierzchnictwo czeskie i dopiero w 1396 r. ziemie oleskie wraz z Lasowicami wracają ponownie do Polski (za czasów Jagiełły). W latach 1532-1742 ziemia oleska, wchodząca w skład księstwa opolsko-raciborskiego znajdowała się pod zwierzchnictwem Habsburgów. Z okresu tego wiadomo, iż w 1581r. rodzina Bessów była właścicielem Olesna oraz m.in. Szumiradu i Chudoby. W wiekach XVII i XVIII mieszkańców nękały liczne klęski żywiołowe, epidemie i następstwa prowadzonych wojen. Przez obszar ten maszerowały: w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) wojska weimarsko-duńskie (1627), w czasie drugiej wojny prusko-austriackiej prowadzono tu działania wojenne. W czasie wojny napoleońskiej, w listopadzie 1806 r. przez powiat przechodził korpus dowodzony przez brata cesarskiego, Hieronima Bonapartego. Z okolic tych zwerbowano wówczas 550 żołnierzy do armii napoleońskiej. Wszystko to niekorzystnie wpływało na rozwój. Częste były w tym okresie pożary oraz susze i gradobicia.

W 1742 r. ziemia ta wraz z większością Śląska definitywnie przeszła pod panowanie pruskie, W stuleciu tym doszło do buntu chłopów przeciw germanizacji i warunkom życia, spacyfikowanego przez wojsko. Większość terenów należała do Niemców: książęta raciborscy Hohenlohe (według dokumentów z 1782 r.) posiadali majątek w Chudobie, hrabia Donnersmarck w Gronowicach, Szumiradzie i Trzebiszynie.

 

W 1816 r. powiat Olesno wraz z ziemiami obecnej gminy Lasowice Wielkie wszedł w skład rejenci opolskiej. W pierwszej połowie XIX w. rozpoczęto likwidowanie wszystkich powinności chłopskich wobec panów i nadawanie chłopom ziem na własność. W wyniku uwłaszczenia nastąpiło scalanie gruntów obszarniczych i chłopi zmuszeni byli najczęściej do oddawania lepszych ziem. W okresie Wiosny Ludów mieszkańcy gminy Lasowice byli bardzo aktywni. Już w 1848 r. w Chudobie doszło do pierwszych buntów. Ze wsi Oś pochodził Krystian Minkus, jedyny Polak t przedstawiciel chłopstwa w Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie nad Menem.


Początek epoki kapitalizmu spowodował zepchnięcie tego regionu do peryferyjnej roli, ugruntował się jego rolniczy charakter. Brak przemysłu spowodował liczną emigrację zarobkową ludności, szczególnie z obszaru gminy Lasowice. Dopiero na przełomie XIX i XX w. zaobserwować można pewne pozytywne zmiany w gospodarce. Powstawały nowe drogi: w latach 1852-53 wybudowano szosę z Olesna do Opola, 1870-72 z Olesna do Bąkowa, z Kluczborka w stronę Opola. Powstały linie kolejowe: 1868 r. Oleśnica- Namysłów- Kluczbork- Fosowskie, 1883 r. Kluczbork-Olesno, 1899 Kluczbork-Jełowa. Rozwinął się dzięki temu przemysł drzewny, a także hutniczy, co było spowodowane łatwiejszych transportem. W okresie I wojny światowej obszar ten nie był w zasadzie objęty działaniami wojennymi, lecz mimo to bardzo pogorszyła się sytuacja ekonomiczna mieszkańców. Brakowało przede wszystkim żywności, mężczyzn wcielano do armii niemieckiej.

W okresie powstań śląskich mieszkańcy polscy czynnie wspomagali powstańców. Tworzono składy broni, w miejsca działań zbrojnych podążali ochotnicy. W czasie III powstania śląskiego Olesno zostało przejęte przez powstańców polskich, linia frontu utrzymywała się na wysokości Wędryni i Chudoby. Powiat oleski, a wraz z nim Lasowice, pozostał jednak decyzja mocarstw, w całości, w Niemczech.

W okresie międzywojennym przeprowadzono powszechna germanizację tych terenów, zmieniano nazwiska, nazwy miejscowości. Powszechna była kolonizacja niemiecka, największe rozmiary przyjęła w Laskowicach. Przed pierwszą wojna światową największym właścicielem ziemskim był książę Hohenlohe-Oehringen, w jego posiadaniu były majątki w Lasowicach Małych, Lasowicach Wielkich i Szurmradzie - 8691 ha. Podczas II wojny światowej dużą część mężczyzn wcielono do armii niemieckiej, zarówno Polaków jak i Niemców. W styczniu 1945 roku obszar ten został zajęty przez armię radziecką.

 

Po wojnie ziemie gminy Lasowice wchodziły początkowo w skład województwa katowickiego, od 1950 r. w ramach powiatu oleśnieńskiego znalazły się w województwie opolskim. Po raz pierwszy na VI Zjeździe PZPR zgłoszony został postulat dokonania zmian w podziale administracyjnym kraju w celu podniesienia znaczenia i uprawnień gromadzkich rad narodowych


Kiedy w roku 1954 zaczęto tworzyć gromadzkie rady narodowe, kierowano się przede wszystkim przekonaniem, że małe jednostki lepiej służą demokracji socjalistycznej i ułatwiają ludności więź z miejscową radą narodową. W powiecie oleskim z 10 gminnych rad narodowych utworzonych zostało 21 gromadzkich rad narodowych. Reorganizacja ta okazała się jednostronna, gdyż mieszkańcy wykazują zainteresowanie umacnianiem więzi z organem władzy tylko w takich warunkach, kiedy władza ma autorytet, dzięki możności kierowania rozwojem terenu i decydowania na miejscu o zaspokajaniu potrzeb ludności. O tym nie mogło być mowy w słabych gospodarczo gromadach, utworzonych w roku 1954, których zakres kompetencji był ograniczony.

Wady te próbowano stopniowo łagodzić przez likwidację najsłabszych gromad, tzn. złożonych z 2-3 wsi, oraz przekazywanie władzom gromadzkim coraz szerszych uprawnień. Te półśrodki nie mogły jednak dać pełnego efektu, dopóki podział terenów wiejskich na gromady miał charakter przede wszystkim administracyjny i z natury rzeczy nie uwzględniał potrzeb wynikających z osiągniętego poziomu sił wytwórczych i rozwoju społeczno-gospodarczego wsi polskiej. W powiecie oleskim w latach 1960-1964 likwidacji uległo 10 następujących gromad: Biskupice, Budzów, Chocianowice, Kadłub Wolny, Lasowice Wielkie, Radawie, Sternalice, Uszyce, Wojciechów, Wysoka. Z połączenia dwóch ostatnich gromad utworzono nową z siedzibą w Oleśnie. W perspektywie najbliższych lat planowano likwidację odrębnych gromad w Bodzanowicach i Laskowicach.

Ustawa z 29 XI 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych precyzuje główne cele reformy administracji zmierzającej do stworzenia korzystniejszych warunków dla społeczno-gospodarczego rozwoju wsi, intensyfikacji rolnictwa i poprawy warunków socjalno-bytowych mieszkańców, pogłębienia demokracji socjalistycznej oraz do dalszego wzmocnienia autorytetu rad narodowych i ich organów na terenach wiejskich oraz usprawnienia ich działalności. Ponadto istotą nowego podziału administracyjnego jest utworzenie takich gmin, których granice dostosowane zostały do aktualnych i perspektywicznych potrzeb społeczno - gospodarczych, by z każdej gminy mógł powstać zwarty podsystem całego układu społeczno - gospodarczego kraju. Tym samym utworzenie gmin zapoczątkowało dalszy długotrwały i wymagający etapowej realizacji proces unowocześnienia całego systemu podziału terytorialnego kraju.

 

Planowano tworzenie jednostek silnych pod względem gospodarczym, aby w przyszłości nowa gmina miała warunki do zaspokajania we własnym zakresie podstawowych potrzeb swojego terenu: produkcyjnych, usługowych, socjalno-kulturalnych i innych. Stąd na terenie każdej gminy działać powinna gminna spółdzielnia "Samopomocy Chłopskiej", spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa, odrębny ośrodek zdrowia, lecznica weterynaryjna, urząd pocztowy oraz posterunek MO


Założono również utworzenie w każdej gminie szkoły średniej i szkół przysposobienia rolniczego. Jak więc wynika z tego pobieżnego wyliczenia, w każdej gminie będą działały instytucje i zakłady o podstawowym znaczeniu dla życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego wsi. Gmina będzie mogła tworzyć własne przedsiębiorstwa wytwórcze i zakłady usługowe. Dzięki temu stanie się ona silną jednostką gospodarczo-administracyjną, będącą w stanie zaspokoić całokształt potrzeb mieszkańców wsi. Wszystkie instytucje i zakłady, świadczące usługi dla miejscowej ludności, zostaną dostosowane do społeczno-gospodarczej struktury gminy. W pierwszej fazie planowania przy tworzeniu gmin w powiecie oleskim proponowano utworzenie gminy Bierdzany, w skład której miały wejść wsie: Laskowice, Trzebiszyn, Tuły i z powiatu opolskiego Bierdzany, Bukowo, Kadłub Turawski, Ligota Turawska, Zakrzów. Ogólny obszar tej gminy wynosiłby 11724 ha, a liczba ludności 5 806 osób. Jednakże z powodu sprzeciwu mieszkańców wsi powiatu opolskiego wobec przyłączenia ich do powiatu oleskiego projekt ten upadł

W tej sytuacji zaszła potrzeba utworzenia gminy w Lasowicach Wielkich z uwagi na najbardziej koncentryczne położenie tej wsi w stosunku do wszystkich miejscowości znajdujących się w obrębie gminy. Opracowany wstępnie projekt nowego podziału administracyjnego powiatu oleskiego, przedstawiony został na posiedzeniu aktywu gromadzkiego z udziałem przedstawiciela władz partyjnych, działaczy organizacji młodzieżowych, FJN, nauczycieli, sołtysów i innych. Projekt utworzenia gmin w województwie opolskim był dyskutowany podczas obrad Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu, która w dniu 6 XII 1972 r. uchwaliła utworzenie gmin w województwie opolskim, a tym samym i w powiecie oleskim.

Na terenie powiatu oleskiego utworzono 6 gmin, w tym jedną gminę miejsko - wiejską w Gorzowie Śl. Gmina ta posiada faktycznie charakter miejsko-wiejski, ponieważ w jej skład weszły wsie byłych GRN w Kozłowicach i Zdziechowicach oraz MRN w Gorzowie Śl. Ponieważ nie doszło do utworzenia gminy w Bierdzanach, zorganizowano ją w Lasowicach Wielkich. Z uwagi na konieczność budowy nowej siedziby władz gminnych w Lasowicach Wielkich jej pomieszczenia chwilowo znajdują się w Lasowicach Małych, co nie powinno potrwać jednak dłużej niż do roku 1975.

Z dniem 01 stycznia 1973 r. w powiecie oleskim utworzono gminę Lasowice Wielkie. Pierwszym Naczelnikiem Gminy został Marian Kozuba, pełniąc tę funkcję od 1973 r. tę funkcję od 1973 r do 1975 r. W latach następnych funkcję te pełnili kolejno:


1. Jerzy Borecki 1975 – 27.10.1977
2. Stanisław Gawryś 28.10.1977 – 27.11.1978
3. Celina Mular 28.11.1978 – 14.02.1982
4. Ferdynad Siedlarz 15.02.1982 – 15.06.1990
Obecnie funkcję tą jako już Wójt pełni Eugeniusz Grzesik. Po reformie administracyjnej z 1999 r. gmina Lasowice Wielkie wraz z gminami Kluczbork, Byczyna i Wołczyn została włączona w skład powiatu Kluczbork.